Aqua-Planning-Schwalm
4. Van doel naar werkelijkheid
De deelprojecten op een rij
Hieronder volgt een overzicht van de achttien deelprojecten die door de waterbeheerders zijn geselecteerd. De eerste negen liggen op Nederlands grondgebied, de andere in Duitsland (de codering dient slechts voor administratieve doeleinden).
In het navolgende wordt per deelproject de problematiek beschreven en tot op welk niveau het deelproject zal worden uitgewerkt binnen het project Aquaplanning Swalm. Tevens wordt op basis van eerdere studies, voor zover deze zijn verricht, de nu voorgestane oplossingsrichting aangegeven.
(A1) Grensoverschijdende gebiedsvisie
Dit deelproject omvat het schrijven van de voorliggende grensoverschrijdende gebiedsvisie voor het stroomgebied van de Swalm, welke dient als kader voor de geselecteerde deelprojecten. Naast de CD-Rom wordt een publieksfolder in full color vervaardigd.
(A2)
Verbetering vismigratie zwembad
De stuw die zorgt voor de voeding van de roeivijver bij het zwembad is een vismigratiebarrière. De stuw is aan vervanging toe en de aanwezige vistrap functioneert onvoldoende. In de verrichte voorstudie is het verwijderen van de stuw en de vistrap als oplossing gekozen. De voeding van de roeivijver vindt dan plaats middels een toevoersloot die bovenstrooms water aftapt van de Swalm. Door het verdwijnen van de opstuwing is verdroging van de aangrenzende dalbodem te verwachten.
Vistrap bij het zwembadcomplex
Deze
wordt zoveel mogelijk tegengegaan door het vasthouden van het (kwel)water
in het gebied, middels afdammen van rabatten. Dit
plan wordt nader onderzocht (tracékeuze toevoersloot, functionele eisen
roeivijver, hydraulische consequenties, etc.) en vertaald in een ontwerp
en een bestek of werkbeschrijving.
Klik op de figuur om te vergroten
(A3) Waterconservering De Lanck
Het gebied De Lanck biedt potenties voor de ontwikkeling van natte, voedselarme (kwel)milieus: berkenbroekbos, natte heide en heischraal grasland. De gemeente Swalmen heeft de meeste gronden in eigendom en is voornemens circa vijf ha landbouwgrond, op een voormalige vuilstort, een natuurbesteming te geven. In deze studie wordt onderzocht op welke wijze dit gebied kan worden vernat.
(A4)
IJking meetstation Rijksweg Swalmen
De debietmetingen van het meetstation Rijksweg Swalmen (Waterschap Peel en Maasvallei) komen niet overeen met de metingen van het meetstation Landesgrenze (Schwalmverband). In deze studie wordt een plan van aanpak opgesteld voor de wijze waarop de oorzaak van de discrepantie kan worden onderzocht.
(A5) Waterconservering Teutebeek
Aan de bovenloop van de Teutebeek liggen slechts gronden met een natuurbestemming. Dit biedt kansen voor bestrijding van de verdroging door het afdammen van dit deel van de Teutebeek en enkele zijtakken. Hierdoor kunnen vogelkers-essenbos, elzenbroekbos, (nat) matig voedselrijk grasland en grote zeggenmoeras zich (verder) ontwikkelen. In deze studie zal de locatie en wijze van afdammen nader worden onderzocht in relatie tot de eigendomssituatie en het grondgebruik. Vervolgens worden de maatregelen omschreven in een werkbeschrijving.
Op diverse plaatsen in het Swalmdal is de dalbodem versmald door het storten van puin en ander afval. Plaatselijk zijn zo ook bronlokaties dichtgestort. In deze studie zal een kansrijke lokatie worden gezocht waar met beperkte middelen de aanwezige bronlokatie weer kan worden hersteld. Van deze lokatie wordt vervolgens de aard en omvang van het stortmateriaal onderzocht. Hieruit volgt een saneringsadvies, een werkbeschrijving en een kostenraming.
Een kansrijke lokatie ligt bij Wieler
(A7) Waterconservering Eppenbeek
Onder deze titel valt een reeks van maatregelen die de ecologische kwaliteit van de Eppenbeek, de zijtakken Blankwaterlossing en Boukoulderdijklossing, alsmede de aangrenzende grondwaterafhankelijke natuurgebieden dient te verhogen.
Ter bestrijding van de verdroging van het Carthuisersbosch zal voor de bovenloop van de Eppenbeek een voorstel voor aanpassing van de detailontwatering worden gedaan. Dit op basis van onderzoek aan het huidige stuwbeheer, het grondgebruik, de eigendomssituatie en hoogtegegevens. De maatregelen worden omschreven in een werkbeschrijving.
Ook voor het gebied Blankwater worden de mogelijkheden voor vernatting nader onderzocht. Eventuele waterbouwkundige maatregelen worden uitgewerkt in een ontwerp, kostenraming en bestek.
De
kasteelgrachten van de landhuizen Hillenraedt (foto links) en Zuidewijck
Spick (foto onder) worden gevoed door opstuwing van het water in de Eppenbeek
(foto links) en de Blankwaterlossing (foto onder). Dit leidt tot een afname
van het debiet en migratiebarrières. Voor deze knelpunten wordt een oplossing
gezocht in een andere wijze van wateraanvoer vanuit de beek. Op basis
van beschikbare informatie en overleg met de kasteeleigenaren worden uitgangspunten
voor de gewenste situatie opgesteld. Vervolgens zal worden gezocht naar
een technische oplossing, bijvoorbeeld een ecostuw, die aan deze uitgangspunten
voldoet. De gevonden oplossing zal worden uitgewerkt in een ontwerp, een
kostenraming en een bestek.
Tot slot worden enkele maatregelen die de bedding- en oeverstructuur van de Eppenbeek verbeteren nader onderzocht en uitgewerkt in een bestek of werkbeschrijving. Dit betreft het verplaatsen van vuilroosters, het verwijderen of aanpassen van beschoeiing en het aanpassen van kunstwerken nabij de zandvang.
Klik op de figuur om te vergroten
(A8)
Herinrichting benedenloop Teutebeek
Dit gedeelte van de Teutebeek heeft een onnatuurlijk rechte bedding en een te slibrijk bodemsubstraat. Hier wordt een herinrichting voorgestaan in de vorm van een tweefasenprofiel. Op basis van hoogtegegevens, eigendomssituatie en hydraulische uitgangspunten wordt een ontwerp, kostenraming en bestek gemaakt. Ruimtebeslag en eventuele vernatting van aangrenzende gronden wordt in kaart gebracht.
Klik op de figuur om te vergroten
(A9) Herstel Swalmmonding in de Maas
De
huidige monding in de Swalm is aangelegd bij de afdamming van een bocht
van de Maas bij Rijckel. De laatste 600 m van de Swalm heeft nauwelijks
verhang en stroomt te langzaam, waardoor er verzanding optreedt. In een
voorstudie is een oplossing gevonden in het reactiveren van de Maasbocht.
Een deel van het Maaswater wordt weer, als in een nevengeul, door de oorspronkelijke
rivierarm geleid. Door de Swalm hierin te laten uitmonden vervalt het
onnatuurlijke probleemtraject en is er weer stroming tot aan de monding.
Klik
op de figuren om te vergroten
In deze studie zal het tracé van de te reactiveren Maasbocht worden uitgewerkt en zullen grondgebruik en eigendomssituatie van de te verwerven gronden in beeld worden gebracht.
(A10) Regenwaterinfiltratiebekken Swalmen
Ten oosten van Swalmen wordt gebouwd aan het uitbreidingsplan Bosstraat-Zuid. Dit brengt een vergroting van het verhard oppervlak met zich mee, waardoor meer regenwater naar de Swalm zal worden afgevoerd. Middels infiltratie van het (gescheiden ingezamelde) hemelwater zal de hoeveelheid overstortwater worden beperkt. In deze studie wordt, na een analyse van de ecologische, technische en hydraulische uitgangspunten een ontwerp, kostenraming en bestek gemaakt voor een infiltratievoorziening aan de rand van het Swalmdal.
Als
gevolg van de kanalisatie van het traject Brüggen-grens is de bedding
van de Swalm zeer uniform en aan een sterke diepte-erosie onderhevig,
leidend tot een relatief laag waterpeil in de beek. Hierdoor is sprake
van verdroging van aangrenzende grondwaterafhankelijke natuurgebieden
als het Elmpter Bruch. In een voorstudie is als oplossing gekozen voor
de aanleg van circa twaalf bodemdrempels en bodemophoging met enkele dm
gebiedseigen materiaal. Tevens worden lokale profielvernauwingen aangebracht
om een gevarieerder beekprofiel te ontwikkelen. Waar voldoende ruimte
is wordt hermeandering overwogen. In deze studie worden genoemde maatregelen
nader onderzocht, doorgerekend en uitgewerkt in een (schets)ontwerp, inclusief
landschappelijke maatregelen.
(A12) Biotoopverbinding Swalm-Venekotenbach
De Venekotenbach kruist de Swalm middels een duiker. Hierdoor is er geen hydraulisch en ecologisch contact tussen beide waterlopen. Bovendien ligt de duiker momenteel door de bodemerosie als een soort bodemval in de Swalmbedding. In deze studie wordt een gelijkvloerse aansluiting van de Venekotenbach met de Swalm uitgewerkt. Een deel van de Venekotenbach zal hierdoor geen water meer ontvangen. Om echter de afvoercapaciteit hiervan wel te benutten zal middels een kunstwerk worden gezorgd dat bij hoge afvoeren een deel van het Swalmwater via deze noodoverlaat wordt afgevoerd. Dit voorkomt overstroming van het Elmpter Bruch met eutroof Swalmwater. In deze studie worden de plannen nader uitgewerkt in een ontwerp, inclusief landschappelijke maatregelen.
(A13) Bodemophoging Venekotenbach
Om een gelijkvloerse aansluiting op de Swalm mogelijk te maken zal ook de bedding en het waterpeil van de Venekotenbach middels bodemdrempels en bodemophoging op een hoger niveau worden gebracht. Hierdoor wordt ook de eenheid met de aangrenzende biotopen hersteld. Lokale profielvernauwingen zorgen voor structuurvariatie in de bedding. In deze studie worden de plannen nader uitgewerkt in een ontwerp, inclusief landschappelijke maatregelen, waarbij ondermeer rekeningen wordt gehouden met effecten op de grondwaterstand in nabijgelegen bebouwde gebieden.
(A14) Houten brug Venekotenbach
Uit de te realiseren gelijkvloerse aansluiting van de Venekotenbach op de Swalm komt de noodzaak voort een nieuwe brug over de Swalm te bouwen. De houten brug dient 3,5 m breed te zijn met een overspanning van 6,0 m en dient vooral de toegankelijkheid van het natuurgebied. In deze studie wordt een ontwerp, inclusief de landschappelijke inpassing gemaakt.
(A15) Gewässerstrukturgütekarte
Swalm 
Voor het Duitse deel van de Swalm is een Gewässerstrukturgütekarte voorhanden. Om een goede grensoverschrijdende vergelijking mogelijk te maken van morfologie, afvoerregime, grondgebruik van de oeverlanden en de ecologische toestand van de beek zal deze kartering ook worden uitgevoerd voor het gedeelte Dilborner Benden tot de monding in de Maas.
(A16) Vispassage
Brüggener Mühle 
De molenstuw van de Brüggener Mühle is een vismigratiebarrière. Voor het opheffen van deze barrière is reeds een ontwerp voor een vistrap voorhanden. In deze studie wordt dit ontwerp nader uitgewerkt tot op besteksniveau, rekening houdend met ecologische belangen en de belangen van de molenaar. Tevens worden landschappelijke maatregelen uitgewerkt.
Klik op de figuur om te vergroten
Ook bij de Borner Mühle wordt de passeerbaarheid voor aquatische organismen verbeterd door de aanleg van een vistrap. In deze studie wordt het beschikbare voorontwerp uitgewerkt tot een definitief ontwerp, inclusief landschappelijke inpassing, en een bestek.
Klik op de figuur om te vergroten
In de omgeving van Lüttelforst treedt bij hevige neerslag regelmatig water- en modderoverlast op door erosie van bodemmateriaal in landbouwgebieden. In deze studie wordt een plan van aanpak opgesteld om te komen tot maatregelen die de bodemerosie kunnen tegengaan. Hiertoe worden de oorzaken en gevolgen onderzocht en mogelijke maatregelen op het gebied van bodemgebruik,landschapsinrichting, waterbouw en particuliere maatregelen.
(A19) Herstel Swalmdal Vennmühle
Ter hoogte van de Vennmühle ligt de Swalm niet meer op het laagste punt van de dalbodem als gevolg van de aanwezige molenstuwen. Middels herinrichting van de bedding en het verwijderen van de kunstmatige oeverbescherming ontstaat een groter stromingsvariatie, wordt de aangrenzende dalbodem weer natter en kunnen nieuwe beekgebonden biotopen ontstaan. Door de aanleg van lage kades wordt voorkomen dat bebouwde gebieden op de laagste delen van de dalbodem bij hoge afvoeren wateroverlast ondervinden. In deze studie orden de maatregelenuitgewerkt in een ontwerp, inclusief landschappelijke maatregelen.
Klik op de figuur om te vergroten